Feeds:
Posts
Comments

Posts Tagged ‘Thinkers’

 

Η έννοια της γλώσσας ως εργαλείου πληροφόρησης, ωθείται σήμερα στα άκρα. Η σχέση των ανθρώπων με τη γλώσσα μεταμορφώνεται.  Τις συνέπειες αυτής της μεταμόρφωσης δεν είμαστε ακόμα σε θέση να αντιμετωπίσουμε.  Η διαδικασία αυτή δεν μπορεί να ανασταλεί με ευθεία παρέμβαση.  Εξάλλου, η διαδικασία αυτή προχωράει μέσα σε βαθύτατη σιωπή.  Προφανώς πρέπει να υποστηρίξουμε ότι η γλώσσα στην καθημερινή ζωή είναι εργαλείο της συνεννόησης και αυτό θα παραμείνει.  Υπάρχουν, εντούτοις, άλλες σχέσεις με τη γλώσσα πλην των κοινών.  Ο Γκαίτε χαρακτηρίζει αυτές τις άλλες σχέσεις ως “βαθύτερες” και λέει για τη γλώσσα: «Στην καθημερινή ζωή αναγκάζουμε τη γλώσσα να λειτουργεί με πρόσκαιρο τρόπο, καθώς πρέπει να εκφράσει μόνο τις επιφανειακές σχέσεις.  Έτσι και αρχίσουμε να μιλάμε για βαθύτερες σχέσεις, ξαφνικά εμφανίζεται μια άλλη γλώσσα – η γλώσσα της ποίησης.»

Η αποφασιστική εμπειρία του στοχασμού μου, η οποία ταυτόχρονα αφορά σε ολόκληρη τη δυτική φιλοσοφία, ο διαλογισμός πάνω στην ιστορία της δυτικής φιλοσοφίας, μου έδειξε πως ουδέποτε στο παρελθόν ετέθη ένα ζήτημα: το ζήτημα του είναι.  Αυτό το ζήτημα όμως είναι ουσιώδους σημασίας, καθώς η δυτική σκέψη καθορίζει ότι ο άνθρωπος σχετίζεται με το είναι και υπάρχει σε αντιστοιχία με το είναι.

Η αποστολή που σήμερα επιφορτίζεται ο στοχασμός, όπως εγώ την αντιλαμβάνομαι, είναι καινούργια, με την έννοια ότι επιτάσσει μια καινούργια μέθοδο στοχασμού και αυτή η μέθοδος μπορεί να χρησιμοποιηθεί, μόνο, μέσα από το διάλογο ανθρώπου με άνθρωπο και μπορεί να υλοποιηθεί μόνο μετά από μακρόχρονη άσκηση, μέσα από μια άσκηση που θα μπορούσε να ονομάσει κανένας το ορώμενο μέσα στο στοχασμό.  Αυτό σημαίνει ότι, επί του παρόντος, την ικανότητα για τέτοιο στοχασμό διαθέτουν μόνο λίγοι άνθρωποι.  Ένας τέτοιος στοχσμός, όμως, μπορεί, μέσα από διαφορετικές σφαίρες της παιδείας, να μεταφερθεί και να μεταδοθεί και σε άλλους ανθρώπους.  Θα σας δώσω ένα παράδειγμα. Σήμερα, ο καθένας μπορεί να χειριστεί μια συσκευή ραδιοφώνου ή τηλεόρασης, χωρίς να ξέρει τους νόμους της φυσικής βάσει των οποίων λειτουργούν, χωρίς να γνωρίζει τις μεθόδους με τις οποίες θεμελιώθηκαν αυτοί οι νόμοι – τις μεθόδους, η ουσία του περιεχομένου των οποίων είναι κατανοητή σε πέντε έξι φυσικούς.  Το ίδιο ισχύει και για την αποστολή του στοχασμού.

Το ζήτημα της απαίτησης για αλλαγή του κόσμου οδηγεί πίσω στην περίφημη φράση του Καρλ Μαρξ στις Θέσεις για το Φόιερμπαχ και, για να είμαι ακριβής, θα τη διαβάσω από το πρωτότυπο: Μέχρι τώρα, οι φιλόσοφοι απλώς εξηγούσαν (υπογραμμισμένο), με διάφορους τρόπους, τον κόσμο, το θέμα όμως είναι να τον αλλάξουμε.  Αν αναφέρουμε αυτή τη φράση και αν παρακολουθήσουμε τον ειρμό αυτής της φράσεις, παρατηρούμε ότι αψηφά το γεγονός ότι η αλλαγή του κόσμου προϋποθέτει την αλλαγή της ιδέας για τον κόσμο και ότι η ιδέα για τον κόσμο αποκτάται μόνο μετά από την επαρκή ερμηνεία του.  Αυτό σημαίνει ότι ο Μαρξ βασίζεται πάνω σε μια δεδομένη ερμηνεία του κόσμου για να μπορέσει να αξιώσει τη δική του αλλαγή του.  Ως εκ τούτου, η φράση αυτή αποδεικνύεται αστήρικτη.  Προκαλεί την εντύπωση ότι καταφέρεται ενάντια στη φιλοσοφία, ενώ στο δεύτερο μέρος της – παρ’ όλο που κάτι τέτοιο δε δηλώνεται ευθέως – προϋποθέτει, ως αναγκαιότητα, την ύπαρξη μιας φιλοσοφίας.

Θα έλεγα πως οι άνθρωποι – λόγου χάρη οι κομμουνιστές – έχουν θρησκεία, καθώς πιστεύουν στην επιστήμη.  Πιστεύουν, άνευ όρων, στη σύγχρονη επιστήμη.  Και αυτή η απόλυτη πίστη στην επιστήμη, δηλαδή η βεβαιότητα για τα αποτελέσματα της επιστήμης, είναι πίστη και, κατά κάποιον τρόπο, κάτι που ξεπερνάει την ύπαρξη ενός ατόμου και, κατά συνέπεια, είναι και αυτό μια θρησκεία.  Θα έλεγα πάντως ότι δεν υπάρχει άνθρωπος χωρίς θρησκεία και κάθε άνθρωπος, με κάποιο τρόπο, υπερβαίνει εαυτόν, ήτοι – είναι ανόητος.

Read Full Post »

Read Full Post »

 

Read Full Post »

hiroshima1 Όσοι αγνοούν την αλήθεια, όταν αντικρίζουν γέρο άνθρωπο νιώθουν αποστροφή και τρόμο, μολονότι και οι ίδιοι κάποια μέρα θα γεράσουν.  Συλλογίστηκα: δε θέλω να είμαι σαν αυτούς που αγνοούν την αλήθεια.  Από τότε δεν μπορούσα πια να νιώσω τη μέθη που προκαλεί συνήθως η νεότητα.

nagasaki2Όσοι αγνοούν την αλήθεια, όταν αντικρίζουν άρρωστο άνθρωπο, νιώθουν αποστροφή και τρόμο, μολονότι και οι ίδιοι κάποια μέρα θα αρρωστήσουν.  Συλλογίστηκα: δε θέλω να είμαι σαν αυτούς που αγνοούν την αλήθεια.  Από τότε δεν μπορούσα πια να νιώσω τη μέθη που προκαλεί συνήθως η υγεία.

hiroshima4 Όσοι αγνοούν την αλήθεια, όταν αντικρίζουν νεκρό άνθρωπο νιώθουν αποστροφή και τρόμο, μολονότι και οι ίδιο κάποια μέρα θα πεθάνουν.  Συλλογίστηκα: δε θέλω να είμαι σαν αυτούς που ανγοούν την αλήθεια.  Από τότε δεν μπορούσα πια να νιώσω τη μέθη που προκαλεί συνήθως η ζωή.

Σιντάρτα Γκαουτάμα

Read Full Post »

greece1

 

Όπως παν άλλο αντικείμενον αγάπης, ούτω και η πατρίς εμπνέει έρωτα κάπως ανάλογον του ποιού αυτής.

Εμμανουήλ Ροΐδη Ανέκδοτες σκέψεις, Άπαντα Ε’, Ερμής 1978.

Read Full Post »

Fourth Fragment

castoriadis4

Θα έλεγα πως μια κοινωνία είναι αυτόνομη, όχι αν απλώς ξέρει ότι φτιάχνει τους νόμους της, αλλά αν είναι και σε θέση να τους αμφισβητήσει. Αντίστοιχα, υποστηρίζω πως ένα άτομο είναι αυτόνομο, αν έχει μπορέσει να εγκαθιδρύσει μια διαφορετική σχέση ανάμεσα στο ασυνείδητό του, το παρελθόν του, τις συνθήκες μέσα στις οποίες ζει, και στον εαυτό του ως στοχαζόμενη και αποφασίζουσα αρχή.

Read Full Post »

Third Fragment

castoriadis3 

Κρυμμένη σ’ έναν μεγάλο βαθμό μέσα στα τρίσβαθα της κοινωνίας η θεσμίζουσα εξουσία δεν μπορεί ποτέ να διαυγασθεί εντελώς. Ταυτόχρονα όμως κάθε κοινωνία θεσμίζει, και δεν μπορεί να ζήσει χωρίς να θεσμίσει, μια ρητή εξουσία, με την οποία και συνδέω την έννοια της πολιτικής. Μ’ άλλα λόγια, συγκροτεί τους φορείς που έχουν τη δυνατότητα ρητά και αποτελεσματικά να εκδίδουν κυρώσιμες διαταγές. Γιατί είναι απαραίτητη αυτού του είδους η εξουσία, η οποία και ανήκει στα ελάχιστα καθολικά χαρακτηριστικά του κοινωνικο-ιστορικού; Αυτό μπορεί να το δει κανείς διαπιστώνοντας κατ’ αρχήν ότι κάθε κοινωνία οφείλει να συντηρείται, να διατηρείται, να αμύνεται. Διότι κάθε κοινωνία τίθεται διαρκώς υπό αμφισβήτηση κατ’ αρχήν από την ανακάλυψη του κόσμου, του κοσμικού υπόβαθρου, που ήταν ήδη διαμορφωμένο πριν από τη δική της κοινωνική σύσταση. Απειλείται από τον ίδιο της τον εαυτό, από το ίδιο της το φαντασιακό που μπορεί να αναδυθεί και να θέσει υπό αμφισβήτηση την υπάρχουσα θέσμιση. Απειλείται επίσης από τις ατομικές παρεκκλίσεις, αποτέλεσμα του γεγονότος ότι στον πυρήνα κάθε ανθρώπινου όντος βρίσκεται μια ιδιαίτερη ατίθαση και αδάμαστη ψυχή. Απειλείται τελικά και μέχρις νεοτέρας διαταγής, από τις άλλες κοινωνίες. Πάνω απ’ όλα όμως, κάθε κοινωνία βρίσκεται βυθισμένη σε μιαν ανεξέλεγκτη χρονική διάσταση, σ’ ένα μέλλον που πρέπει να κατασκευασθεί και σχετικά με το οποίο δεν υπάρχουν μόνο τεράστιες αβεβαιότητες, αλλά και αποφάσεις που πρέπει να ληφθούν.

Read Full Post »

Older Posts »